Nadmierne upały stają się dla Europy poważnym szokiem gospodarczym

Region, w którym temperatury rosną w tempie około dwukrotnie szybszym niż średnia globalna, nie może już ignorować wpływu globalnego ocieplenia na gospodarkę — podkreślają ekonomiści. Wskazują, że w nadchodzących latach rządy będą musiały inwestować miliardy euro, aby chronić obywateli przed coraz bardziej niebezpiecznymi falami upałów. Jak zaznaczają, już teraz uderzają one w produktywność, szkodzą przemysłowi i prowadzą do istotnej liczby zgonów.

Carsten Brzeski, globalny szef działu makro w ING Group NV, mówi, że tegoroczne fale upałów powinny być „sygnałem ostrzegawczym dla wszystkich europejskich decydentów”. Według niego skrajne temperatury „mocno objęły całą Europę”.

Ekonomista zajmuje się głównie prognozowaniem kluczowych wskaźników makroekonomicznych, takich jak inflacja i produkt krajowy brutto, i wskazuje, że termometr stał się teraz „wiodącym wskaźnikiem” dla osób takich jak on, które muszą to śledzić.

Komisja Europejska szacuje, że państwa członkowskie UE powinny wydawać blisko 70 mld EUR rocznie do 2050 roku, aby dostosować się do skutków rosnących temperatur. Allianz SE, największy europejski ubezpieczyciel w segmencie ubezpieczeń podstawowych, opublikował ostatnio symulacje wpływu upałów. Wynika z nich, że największa gospodarka UE — Niemcy — może ponieść do 2030 roku straty gospodarcze rzędu około 130 mld USD. Dla Francji Allianz wskazuje kwotę 240 mld USD.

Jak tłumaczy Hazem Krichene, starszy ekonomista ds. klimatu w Allianz, analitycy prowadzący badania, które doprowadziły do tych wyliczeń, byli zaskoczeni skalą wyników. Jak podkreśla Krichene, wiedzieli, że uderzy to w gospodarkę, ale on i jego zespół „nie spodziewali się, że będzie to aż tak ogromne”.

W Europie mieszkalnictwo i infrastruktura w dużej mierze powstały po to, by chronić przed skutkami zimna. Jednak coraz częściej, przez kilka miesięcy w roku, infrastruktura musi być w stanie wytrzymać także skrajne upały.

„W ciągu dwóch lub trzech dekad następuje bardzo szybka zmiana” temperatur — mówi Krichene. „A wtedy powstaje infrastruktura miejska, która nie jest dobrze przystosowana do upałów”.

Badania Allianz opisują mechanizm sprzężenia zwrotnego: gdy upały się nasilają, oczekiwane zwroty z kapitału spadają, inwestycje ograniczają się, a zdolności wytwórcze w gospodarce maleją. To prowadzi do środowiska przypominającego stagflację (czyli sytuację z jednoczesną stagnacją i podwyższoną inflacją), która może szybko stać się koszmarem dla decydentów próbujących utrzymać stabilność w największych gospodarkach Europy.

Krichene mówi wprost, że „jeśli nie zrobisz nic, poniesiesz koszt fiskalny”. Dodaje, że świadomość problemu już istnieje, ale w kolejnych miesiącach będzie widać, „jak przełożyć to na konkretne działania”.

Część wyzwania w Europie polega na tym, że kraje położone na północy, o chłodniejszym klimacie, mogą przechodzić łagodniejszą ścieżkę gospodarczą wraz ze wzrostem temperatur. Z kolei największe gospodarki regionu — Niemcy, Francja, Włochy i Hiszpania — są narażone na istotne pogorszenie sytuacji gospodarczej. Allianz ocenia, że w strefie euro, obejmującej od Finlandii po Grecję, tworzy to „ostry” dylemat dla Europejskiego Banku Centralnego.

Brzeski zwraca uwagę, że EBC opublikował już szacunki pokazujące, iż fale upałów i susze mogą podbić inflację żywności o około 0,4–0,9 punktu procentowego. Jednocześnie zaznacza, że ten efekt może w ciągu najbliższych 30 lat nawet się podwoić. Równolegle analiza lata 2025, współautorstwa EBC, pokazuje, że europejska gospodarka straciła 0,3% produkcji. Według tych wyliczeń wartość ta mogłaby wzrosnąć do łącznie 0,8% do 2029 roku.

W Wielkiej Brytanii najnowsze fale upałów ujawniły poważne niedostatki w infrastrukturze. Sadiq Khan, burmistrz Londynu, powiedział w czerwcu, że miasto będzie musiało sięgnąć po prywatnych inwestorów, by pomóc sfinansować koszty rosnących temperatur. Khan ocenił, że samo zabezpieczenie najbardziej narażonych domów w Londynie przed skrajnymi upałami będzie kosztować od 9 mld GBP do 45 mld GBP.

Według Verdant, londyńskiego think tanku, czerwcowa fala upałów w Wielkiej Brytanii kosztowała szacunkowo 2,36 mld GBP. Wyliczenia uwzględniają spadek produktywności, ponieważ wyższe temperatury utrudniają pracę, a także skutki w postaci awarii infrastruktury i urządzeń wywołanych przez upały.

Tak duża intensywność ostatnich fal upałów zmusza do korekty stanowiska nawet część europejskich tradycyjnych sceptyków klimatycznych. We Francji Rassemblement National, którego lider i kandydatka prezydencka Marine Le Pen wcześniej odrzucała raport IPCC wspierany przez ONZ jako „bardzo, bardzo alarmistyczny”, przyznało, że trzeba traktować takie ustalenia poważnie.

Sébastien Chenu, parlamentarzysta tej partii, powiedział we francuskim nadawcy TF1, że „potrzebujemy zdolności do reagowania”, bo od dawna są raporty — konkretnie te z IPCC — które mówią o globalnym ocieplaniu. „To naprawdę wywiera na mnie wrażenie”.

W ubiegłym roku Francja wydała 1,7 mld EUR na adaptację do zmian klimatu — wynika z analizy paryskiego Institute for Climate Economics. Kwota ta nie obejmuje jednak dziesiątek miliardów euro wydanych na modernizacje związane z upałami w transporcie i w systemach energetycznych, ani środków na politykę zdrowia publicznego oraz zasobów ochrony cywilnej.

Vivian Depoues, prowadzący w instytucie badania dotyczące adaptacji do zmian klimatu, mówi, że zasoby istnieją, aby sprostać wyzwaniom, które nadchodzą.

„Mamy wszystkie narzędzia i wiedzę techniczną, żeby to zrobić” — powiedział. Jak dodał, chodzi „w dużo większym stopniu o to, jak ustalamy priorytety celów”.

Koszt bierności to jednocześnie coś więcej niż tylko pieniądze. Jak wynika z opublikowanych dotąd szacunków krajowych instytucji, w trakcie tego lata fale upałów już zabiły ponad 13 000 osób w Europie.

Brzeski z ING mówi, że to, co dzieje się teraz w Europie, powinno być „falą alarmową dotyczącą upałów”. Według niego ma to przekonać wszystkich, że zmiana klimatu jest realna.