ASML w liczbach
ASML (ticker ASML, Holandia) produkuje litografy — maszyny, które „rysują" obwody na krzemowych waflach za pomocą światła. Jej najnowsze urządzenia, zwane EUV (od ang. Extreme Ultraviolet, ekstremalny ultrafiolet), używają światła o tak krótkiej fali, że pozwalają tworzyć najmniejsze, najgęstsze chipy. Bez nich nie da się produkować układów w procesach poniżej 7 nm — czyli wszystkich najnowocześniejszych.
Dlaczego to monopol nie do podrobienia
- Dekady badań. Technologię EUV rozwijano ponad 20 lat i miliardy dolarów, zanim w ogóle zadziałała. Nikt inny nie zaczął tej drogi odpowiednio wcześnie.
- Niezastąpieni dostawcy. Optykę (lustra o precyzji atomowej) robi niemiecki Zeiss, lasery — przejęty przez ASML amerykański Cymer. To sieć współzależności, której nie da się szybko odtworzyć.
- Złożoność. Maszyna ma ~457 tys. części i wymaga trzech Boeingów 747 do transportu. To najbardziej skomplikowane urządzenie produkowane seryjnie na Ziemi.
Klienci — garstka gigantów
| Klient | Po co mu EUV |
|---|---|
| TSMC (Tajwan) | największy klient — produkuje chipy dla Apple, NVIDII, AMD |
| Samsung (Korea) | pamięci i własna produkcja chipów (foundry) |
| Intel (USA) | próbuje odzyskać pozycję w najnowszych procesach |
| SK Hynix, Micron | pamięci, w tym HBM do chipów AI |
To pokazuje drugą stronę medalu: ASML ma monopol, ale jej klientów można policzyć na palcach. Gdy branża chipów zwalnia, zamówienia na drogie maszyny potrafią gwałtownie spaść — ASML też jest cykliczna.
Broń w wojnie USA–Chiny
Ponieważ bez EUV nie ma najnowszych chipów, maszyny ASML stały się narzędziem geopolitycznym. Pod naciskiem USA Holandia zakazała sprzedaży najnowszych litografów do Chin. To odcina chińskie fabryki od najnowszej technologii — ale jednocześnie ASML traci dostęp do dużego rynku (Chiny odpowiadały za znaczną część jej sprzedaży). Każda eskalacja sporu uderza w spółkę z obu stron.
Ryzyka, o których trzeba pamiętać
- Cykliczność — gdy producenci chipów wstrzymują inwestycje, zamówienia na maszyny lecą.
- Mało klientów — utrata choćby jednego (np. kłopoty Intela) mocno waży na wynikach.
- Geopolityka — ograniczenia eksportu do Chin to realna utrata przychodów.
- Wycena — jako „monopolista" bywa wyceniana z premią; rozczarowanie zamówieniami boli.
Argument za i przeciw — ASML w portfelu
Za: najbardziej zmonopolizowana firma w całym łańcuchu chipów; bez niej nie powstanie żaden zaawansowany procesor, a tej pozycji nie da się podważyć w kilka lat.
Przeciw: cykliczność, garstka klientów i ryzyko geopolityczne (Chiny). Pojedyncza spółka o wysokiej wycenie — nie „bezpieczna przystań".