SpaceX trafia do kont 401(k), a Musk jest źródłem ryzyka

SpaceX zadebiutowała na giełdzie w czerwcu 2026 roku w największej pierwszej ofercie publicznej (IPO) w historii. Spółka pozyskała około 75 mld USD, a jej wycena zbliżyła się do 1,8 bln USD. Informacje te znalazły się w dokumentach złożonych w amerykańskiej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (SEC).

Po dodaniu Tesli, której kapitalizacja rynkowa wynosi około 1,5 bln USD, Elon Musk znalazł się w centrum aktywów o łącznej wartości przekraczającej 3 bln USD — podał 24/7 Wall St.

Mechanizm, dzięki któremu akcje SpaceX trafiły do amerykańskich kont emerytalnych 401(k), ma związek ze zmianą zasad Nasdaq na początku tego roku. To, co obecnie znajduje się w tych inwestycjach, budzi jednak pytania dotyczące zarządzania spółką i jej zależności od jednej osoby. Ujawnione informacje, ukryte w prospekcie emisyjnym firmy, zwróciły uwagę ekspertów ds. ładu korporacyjnego i osób kierujących funduszami emerytalnymi, z którymi rozmawiała CNN.

SpaceX przyznała, że może nie być w stanie zastąpić Muska

W prospekcie emisyjnym SpaceX poinformowała regulatorów, że Musk ma kluczowe znaczenie dla wzrostu, innowacyjności i strategii operacyjnej firmy.

Spółka napisała, że znalezienie następcy o porównywalnych umiejętnościach może być długotrwałe i niepewne. Nie ma też gwarancji, że takie poszukiwania zakończą się sukcesem — podała CNN.

Musk kontroluje około 82–84% praw głosu w SpaceX dzięki strukturze akcji uprzywilejowanych z większą liczbą głosów. W praktyce uniemożliwia to zarządowi odwołanie go bez jego zgody — podał Motley Fool.

Nicolas Owens, analityk rynku akcji w Morningstar, wskazał jako problemy z zakresu ładu korporacyjnego zarówno dwuklasową strukturę praw głosu Muska, jak i charakter transakcji z podmiotem powiązanym przy fuzji z xAI w lutym 2026 roku. Zwrócił na nie uwagę w raporcie rozpoczynającym analizę spółki.

Tim Quigley, profesor Strategic Leadership & Governance w International Institute for Management Development, ocenił w rozmowie z CNN, że inwestorzy prawdopodobnie nie doceniają ryzyka związanego z uzależnieniem SpaceX od kluczowej osoby.

„Myślę, że rynek prawdopodobnie zbyt nisko wycenia to ryzyko” — powiedział Quigley.

Ross Gerber, dyrektor generalny Gerber Kawasaki Wealth & Investment Management, opisał to uzależnienie jeszcze dosadniej. Jego zdaniem duża część wartości SpaceX jest bezpośrednio związana z Muskiem.

„SpaceX nie ma planu sukcesji i nie ma przyszłości, jeśli Musk umrze” — powiedział Gerber w rozmowie z The Information.

Mechanizm automatycznych zakupów już działa

SpaceX weszła do indeksu Nasdaq-100 7 lipca 2026 roku, zaledwie 15 sesji giełdowych po debiucie. Było to najszybsze w historii włączenie spółki do dużego indeksu — podała CNBC.

Gdy akcje trafiają do ważnego indeksu, każdy fundusz odwzorowujący jego skład musi je kupić po bieżącej cenie. Nie ma przy tym znaczenia, czy wycena i wyniki finansowe spółki uzasadniają taki poziom.

Ten automatyczny popyt skierował miliony oszczędzających na emeryturę w stronę akcji SpaceX po cenie około 160 USD. Było to znacznie powyżej poziomów, na których akcje spółki były notowane od lipca 2026 roku — podał 24/7 Wall St.

Zakupy objęły największe fundusze odwzorowujące Nasdaq-100, w tym Invesco QQQ (QQQ) oraz Invesco Nasdaq-100 ETF (QQQM). Akcje SpaceX trafiły także do Fidelity Nasdaq Composite Index Fund (FNCMX) oraz do funduszy z datą docelową i części indeksowych w pracowniczych planach 401(k), które śledzą ten indeks.

S&P 500 nie włączył natomiast SpaceX do swojego składu. Spółka nie spełnia wymogów dotyczących rentowności oraz liczby akcji znajdujących się w wolnym obrocie, czyli dostępnych dla szerokiego grona inwestorów.

Osoba posiadająca w 401(k) wyłącznie fundusze indeksowe S&P 500 nie ma bezpośredniej ekspozycji na SpaceX. Różnica między indeksami ma więc znaczenie dla oszczędzających na emeryturę.

Szybkie włączenie SpaceX do Nasdaq-100 skierowało fundusze emerytalne i miliony uczestników planów 401(k) w stronę akcji kupowanych po podwyższonych cenach.

Dane Morningstar pokazują dużą różnicę między wyceną a wartością godziwą SpaceX

Nicolas Owens z Morningstar szacuje wartość godziwą akcji SpaceX na 62 USD. To mniej niż połowa ich bieżącej ceny, wynoszącej około 140 USD.

Stosunek ceny do wartości godziwej wynosi około 2,3. Oznacza to, że SpaceX jest jedną z najdrożej wycenianych spółek wśród firm analizowanych przez Morningstar.

SpaceX wypracowała w 2025 roku 18,7 mld USD przychodów, ale odnotowała jednocześnie 4,9 mld USD straty netto. Straty zwiększyły się w pierwszym kwartale 2026 roku.

Morningstar wskazuje, że wysoka wycena SpaceX oznacza konieczność czekania przez inwestorów dziesięcioleci, aż zyski spółki urosną do poziomu uzasadniającego obecne mnożniki wyceny.

Przykład Apple pokazuje, czego brakuje SpaceX

Najbliższym historycznym przykładem ryzyka związanego z uzależnieniem firmy od jednej osoby jest Apple pod rządami Steve’a Jobsa. Jobs współtworzył spółkę i kierował nią aż do śmierci w 2011 roku.

W 2008 roku zmyślony wpis opublikowany w CNN iReport, platformie dziennikarstwa obywatelskiego z treściami od użytkowników, głosił, że Jobs przeszedł poważny zawał serca. Akcje Apple spadły wtedy w ciągu kilku minut o około 10%, pokazując kruchość wycen spółek zależnych od założyciela — podał CNNMoney.

Tesla również reagowała na informacje dotyczące dostępności Muska, jego koncentracji na pracy i zaangażowania w podstawową działalność oraz długoterminową strategię firmy.

Od stycznia do kwietnia 2025 roku akcje Tesli straciły około połowy wartości. W tym okresie Musk przeniósł uwagę na kierowanie Department of Government Efficiency — podała CNN.

Nie odszedł wtedy z Tesli i nie zachorował. Po prostu zmienił priorytety, a rynek odpowiednio przeliczył wartość spółki.

Jobs podjął jednak działania, których SpaceX dotąd nie podjęła. Na wiele lat przed rezygnacją zbudował wewnętrzny program szkolenia kadry zarządzającej Apple University. Z funkcji ustąpił sześć tygodni przed śmiercią.

Gdy Tim Cook formalnie przejął kierowanie Apple w sierpniu 2011 roku, Wall Street postrzegała go jako wiarygodnego następcę. Akcje Apple szybko odrobiły wcześniejsze straty.

Craig Crossland, dziekan John V. Roach w Neeley School of Business na Texas Christian University, powiedział CNN, że najważniejsze pytanie dotyczy tego, czy wizja Muska została trwale wpisana w organizację SpaceX.

Zapytany, czy doszło już do przekazania zdolności przywódczych, Crossland odpowiedział: „Nie sądzę, żebyśmy mieli okazję to zobaczyć”.

Luka w planie sukcesji SpaceX dotyczy także oszczędności emerytalnych

Problem nie jest ukryty. Został opisany w prospekcie emisyjnym SpaceX, był widoczny na wykresie akcji Tesli od stycznia do kwietnia 2025 roku i został utrwalony przez kontrolę wynikającą z uprzywilejowanej większości głosów, której zewnętrzni akcjonariusze nie mogą rozwodnić.

Ryzyko związane z kluczową osobą, ujawnione w prospekcie SpaceX, dotyczy każdego, kto ma ekspozycję na Nasdaq-100 w ramach konta emerytalnego — podała CNN.

Dan Ives, partner i starszy dyrektor zarządzający w Yorkville Ives & Co., ocenił w rozmowie z CNN, że inwestorzy traktują ryzyko związane z Muskiem jako czynnik drugorzędny, a nie realne zagrożenie.

Ryzyko to pozostaje jednak wpisane w każdą akcję SpaceX. Spółka będzie musiała w przyszłości publicznie przedstawić plan sukcesji.

Szacunek wartości godziwej Morningstar oznacza, że inwestorzy pasywni ponoszą koszt premii w wycenie, której nie uzasadniają nawet własne informacje przekazane przez SpaceX.

Ekspozycja na SpaceX występuje również wtedy, gdy spółka nie pojawia się w nazwie funduszu. Na poziomie uczestnika planu emerytalnego można ją sprawdzić wyłącznie w raportach pokazujących skład aktywów funduszu.