Bernie Sanders kontra Elon Musk: czy opodatkowanie bogatych uratuje Social Security?

Social Security ma fundusz rezerwowy, który według prognoz ma się skończyć w 2033 roku. W takiej sytuacji uruchamia się automatyczna redukcja świadczeń o 25%, jeśli Kongres nie podejmie działań.

Wiadomo też, że luka szacowana na 75 lat wynosi 26,1 bln USD. Podniesienie limitu podstawy opodatkowania płac (tzw. payroll tax cap) zamyka tylko około połowę tej luki, więc rozwiązanie Sandersa — choć adresuje część problemu — nie wystarcza, jeśli rozliczać to wyłącznie przez składki od wynagrodzeń.

Sanders uderza w regułę składek od płac

Sanders w krótkim wpisie na X zestawił sposób opłacania składek na Social Security przez najbogatszych z osobami o przeciętnych dochodach. Napisał: „Dziś Elon Musk, trylioner, płaci tyle samo do Social Security, co ktoś zarabiający 184 500 USD”. Jednocześnie polityk przedstawił projekt ustawy, który ma zakończyć tę — jak określił — „absurdalną” różnicę i rozszerzyć świadczenia o 2 400 USD rocznie.

Skala problemu jest wymierna. W pierwszym kwartale 2026 roku transfery z Social Security wyniosły 1 629,6 mld USD. Program jest na kursie do wyczerpania funduszu rezerwowego w 2033 roku, a długoletnia luka to 26,1 bln USD. Jeśli Kongres nie zrobi nic, zaplanowane świadczenia zostaną obcięte mniej więcej o jedną czwartą w dniu, gdy fundusz osiągnie zero.

Problem regresywności składki jest realny, ale sama podwyżka limitu nie domyka budżetu

Sanders ma rację, wskazując, że składka od płac działa w górnej części drabiny dochodów w sposób coraz bardziej niekorzystny. Składka payroll tax wynosi 6,2% po stronie pracownika i 6,2% po stronie pracodawcy, czyli łącznie 12,4%. Płatność obowiązuje tylko do rocznego limitu podstawy składek, który w 2026 roku wynosi 184 500 USD.

Osoba zarabiająca dokładnie tyle płaci w części „pracowniczej” około 11 tys. USD. Ktoś, kto ma zarobki 1 mln USD, płaci nadal te same 11 439 USD w części pracowniczej — co daje efektywną stawkę około 1% w odniesieniu do całych zarobków. Nawet przy dochodzie 10 mln USD ta sama kwota 11 439 USD trafia do mechanizmu składkowego po stronie pracownika. Właśnie tę regresywność Sanders wskazuje — i to rzeczywiście widać w matematyce.

U Muska sprawa jest jednak bardziej złożona

W przypadku Elona Muska dochodzi rozróżnienie między wynagrodzeniem liczonym jako płaca a bogactwem wynikającym z posiadanych aktywów. W przypadku SpaceX jego pensja jest publicznie podawana na poziomie 54 000 USD, co przekłada się na około 3 300 USD składki po stronie pracownika.

Natomiast „bilionowe” bogactwo, które często pojawia się w nagłówkach, wiąże się głównie z papierowym kapitałem w akcjach/udziałach (np. w Tesli i w udziale w SpaceX). Jeśli akcje nie są sprzedawane, nie powstaje wypłacony dochód typu płaca. Social Security nie obejmuje też podatkiem kapitałowych zysków (np. od sprzedaży), dywidend ani niezrealizowanego wzrostu wartości aktywów. W skrócie: jedno zdanie Sandersa upraszcza dwie różne podstawy podatkowe.

Podniesienie limitu nie wystarcza — potrzebny jest szerszy dochód podatkowy albo zmiany świadczeń

Zamknięcie luki wyłącznie przez podniesienie payroll taxes wymagałoby podniesienia łącznej stawki z 12,4% do 15,9% wynagrodzeń do 2035 roku, a potem jeszcze dalszych podwyżek. Samo podniesienie limitu pomaga, ale nie rozwiązuje całego problemu: większość niezależnych wycen wskazuje, że usunięcie capu domyka około połowę 75-letniej luki. Dlatego poważne pakiety reform łączą usunięcie ograniczenia z albo zmianami w świadczeniach, albo poszerzeniem podstawy opodatkowania.

Kluczowe jest, skąd biorą się wpływy

Decydujące, czy „naprawa” zadziała, jest to, jaka baza podatkowa zostanie objęta składką. Jeżeli płace ponad limit są opodatkowane wyższą składką, rośnie dochód z części grup o dochodach wykazywanych w rozliczeniach jako W-2 — w tym np. lekarze, prawnicy, menedżerowie i seniorzy w inżynierii.

Jeżeli natomiast opodatkuje się dochód z inwestycji albo wartość netto (net worth), wówczas trafia się w to, gdzie realnie siedzą „trillionowe” fortuny, które Sanders przywołuje w narracji. W pierwszym kwartale 2026 roku zyski korporacji wyniosły 4 392,5 mld USD, czyli o 12% więcej niż rok wcześniej. W tym samym kwartale dochód z aktywów w całej gospodarce wyniósł 4 284,4 mld USD. To właśnie takie strumienie mają charakter bliższy temu, co Sanders chce dosięgnąć.

Jeżeli projekt opiera się tylko na podnoszeniu limitu w obszarze płac, to te źródła pozostają w dużej mierze poza mechanizmem.

Inflacja pogarsza sytuację beneficjentów jeszcze zanim fundusz zostanie obcięty

W tym czasie realna siła świadczeń maleje. Korekta kosztów utrzymania (COLA) na 2026 rok wynosi 2,8%, a wskaźnik CPI wzrósł z 321,465 w maju 2025 roku do 335,123 w maju 2026 roku. Oznacza to spadek realnej wartości świadczeń zanim w ogóle nastąpi automatyczne cięcie związane z wyczerpaniem funduszu.

Co można sprawdzić samodzielnie i jak ocenić scenariusz ryzyka

W praktyce warto policzyć własny wariant świadczenia. Trzeba wejść na SSA.gov i sprawdzić w koncie pozycję „scheduled”. Następnie — w uproszczeniu — przyjąć w myślach redukcję rzędu 20%–25%, by zobaczyć, jak mogłoby wyglądać świadczenie w 2033 roku przy braku działań Kongresu.

Równie pomocne jest przetestowanie planu emerytalnego w dwóch wariantach: raz z pełną zapowiedzią świadczeń, drugi raz z redukcją po 2033 roku. Różnica jest miarą ryzyka politycznego, bo zmiany zależą od tego, jakie bazy podatkowe wybierają poszczególne projekty.

Podwyższenie capu, opodatkowanie dochodu z inwestycji i opodatkowanie wartości netto to trzy różne polityki, które generują zupełnie inne strumienie wpływów. Hasło „opodatkuj bogatych” bywa używane dla wszystkich tych podejść — ale nie da się ich traktować zamiennie.

Warto też śledzić coroczny raport Trustees Report, ponieważ data wyczerpania funduszu przesuwa się zwykle o rok lub dwa w kolejnych publikacjach. To właśnie ten termin jest najbliższy w praktyce „zegarkowi odliczającemu” dla programu.

Obecny cap rzeczywiście pozwala najwyżej zarabiającym płacić relatywnie taniej, ale samo „naprawienie capu” nie uratuje programu. Obie te obserwacje mogą być prawdziwe jednocześnie — a reforma, która realnie domyka rachunek, musi brać pod uwagę zarówno to, jak działa składka, jak i skąd wziąć dodatkowe dochody albo jak zmienić poziom świadczeń.